Манас эпосу

Уникалдуу баатырдык эпос «Манас» Кыргыз эли тарыхый өнүгүүнүн жана калыптануунун узак да татаал жолун басып өткөн. Илгери кыргыз эли өзүнүн жазмасын түзүп, анда улуттун руху, мамлекеттүүлүктүн өсүшү, кыргыз улуу державасынын бийик чекиттери чагылдырылган. Бирок тарых бул улуу жетишкендиктерге ырайымсыз мамиле кылды. Кийинки тарыхый окуялар — кыргыз каганатынын талкаланышы жана калктын көп бөлүгүнүн кырылышы — кыргыздардын байыркы өз жазмасын жоготууга алып келген. Мындай оор сыноолордон кийин элдин жашоосун токтотуп, генетикалык жана тарыхый эс тутумун жоготуп, тарых аренасынан жок болуп кетиши мүмкүн эле. Бирок салттуу тарыхый мыйзамченемдерге каршы, кыргыз эли муундан муунга тажрыйбаны таза оозеки формада өткөрө билген өзгөчө асыл өнөргө ээ болгон. Оозеки айтылып, мурастын улантылышы гана жашап калган эмес, тескерисинче өтө туруктуу, жемиштүү жана натыйжалуу ыкмага айланган. Кыргыз элинин оозеки чыгармачылыгы дүйнөлүк маданий мураска адамзаттын эң бай фольклордук дөөлөттөрүнүн бири катары кирген. Бул мурастын туу чокусу — монументалдуу «Манас» эпосу болуп саналат. Дал ушул өзгөчө оозеки салт кыргыз элдик чыгармачылыгын дүйнөлүк деңгээлге алып чыгып, адамзат казынасына эң баалуу руханий мурастардын бирин тартуулады. «Манас» эпосу көптөгөн фольклордук жанрлардын ичинен өзүнүн масштабдуулугу, идеялык тереңдиги жана көркөмдүк күчү менен айырмаланып, кыргыздардын маданий мурасындагы теңдешсиз чыгарма болуп калды. Ошентип, кыргыз эли ооздон-оозго өткөрүп турган улуу нарк-насилин сактап калып, өзүнүн руханий дүйнөсүн жана улуттук өзгөчөлүгүн кийинки муундарга жеткире алды. Ал эми бул улуу салтты түбөлүккө калтырган эң бийик көркөм үлгү — улуу эпос «Манас» болуп эсептелет.